مقالات طراحي شهري

بررسی پیامدهای بارندگی در بوینس آیرس، شانگهای و پاریس

شهرهای زیادی در دنیا وجود دارد که به رغم تندترین بارندگی‌ها هرگز درگیر مشکلاتی نمی‌شوند که شهری مانند تهران و بسیاری از شهرهای بزرگ ایران، بعد از بارندگی یا بارش برف درگیر آن می‌شوند. در این میان چقدر شهرسازی در رفع و رجوع چنین مساله‌ای موثر است؟

به گزارش پایگاه خبری شهر الکترونیک، برای به دست آوردن مقایسه‌های تطبیقی به تناسب شهرسازی سه نمونه از شهرهای بزرگ جهان یعنی بوینس آیرس، شانگهای و پاریس مد نظر قرار گرفته‌اند. این سه شهر جزو بزرگ‌ترین شهرهای سه قاره آمریکا، آسیا و اروپا هستند و لااقل از نظر پارامترهایی چون وسعت، جمعیت و تاثیرگذاری می‌توان آنها را با تهران مقایسه کرد. یکی از ویژگی‌های این سه شهر میزان بارندگی قابل ملاحظه آنها است که بسیار بیشتر از تهران است. در مورد بارش برف اما، شانگهای وضعیتی مشابه تهران دارد.

بوینس آیرس؛ شهرسازی همسو با طبیعت

پایتخت آرژانیتن در ساحل یکی از استان‌های مرکزی آرژانتین واقع شده است. استان بوینس‌آیرس و شهر خودگردان بوینس‌آیرس در بخش شمالی دشت‌های وسیع و حاصلخیز پامپا که سراسر مرکز آرژانتین را پوشانده واقع شده‌اند. بوینس آیرس از غرب منتهی به این دشت‌ها است و از شرق راهی به جز اقیانوس ندارد. آب وهوای شهر، تقریباً مرطوب و تقریباً حاره‌ای است. در بوینس آیرس کم پیش می‌آید که برف بباد، اما میزان بارندگی‌ها در آن قابل توجه است. برای تقریب ذهن، میزان بارندگی‌ها در آن به نسبت شهری مثل رشت کم و به نسبت شهری مثل تهران زیاد است. با این همه در این شهر کم پیش می‌آید که پدیده‌ آب‌گرفتگی و سیل اتفاق بیفتد. بخشی از این موضوع به طبیعت شهر برمی‌گردد و بخشی به شهرسازی حساب‌شده آن.
فاصله طولانی این شهر تا کوه‌های سر به فلک کشیده آند که نوار غربی آرژانتین و مرز با شیلی را در برگرفته و همچنین فاصله نسبتاً زیاد با مناطق کوهستانی و جنگلی واقع در مرز آرژانتین با برزیل، باعث شده که شهر هیچ چشم‌انداز کوهستانی نداشته باشد و منظره آن را دشتی وسیع و مسطح فرا گرفته باشد. فرم شهرسازی شهر روی این بستر طبیعی خوش نشسته. پهنای شهر از شمال به جنوب و به موازات ساحل کشیده شده است. از میان شهر رودخانه ریو دل لاپلاتا می‌گذرد و به اقیانوس می‌ریزد. ساختار شهر به دو شکل متفاوت مرکزی و حاشیه‌ای شکل گرفته است. مرکز شهر که تراکم ساختمان‌ها در آن بیشتر است، ساختار شبکه‌بندی مدرن دارد و از این جهت و جهات زیاد دیگری شباهت زیادی میان بوینس آیرس و شهرهای اروپایی وجود دارد. فرم کلی و فرم اجزای شهر و حتی در مواردی شکل غالب معماری شبیه شهرهای ایتالیا است. خیلی‌ها که به بوینس‌آیرس سفر کرده‌اند، در توصیف خود از شهر گفته‌اند که انگار بخشی از اروپا -به‌ویژه ایتالیا- را جدا کرده و در آمریکای جنوبی انداخته‌اند.

بزرگراه‌ها وسیع سراسر شهر و به ویژه مرکز آن را احاطه کرده‌اند. عرض خیابان‌های بوینس آیرس قابل مقایسه با بزرگراه‌های شهرهای غربی آمریکا است. به عنوان مثال عرض هر کدام از باندهای رفت و برگشت بزرگراهی که به میدان جمهوری بوینس آیرس می‌رسد، ۸ لاین تندرو و دو لاین دسترسی دارد. عرض نسبتاً زیاد این خیابان‌ها باعث شده تا در فشردگی شبکه‌های شهری فضاهای تنفسی به وجود بیاید. این فضاهای تنفسی در مواقع بارندگی‌های شدید، مسیر حرکت طبیعی آب را باز نگه می‌دارند. اتفاقی که در شمال کشورمان به دلیل ساخت‌ و سازهای نامنظم ویلایی نمی‌افتد. با توجه به قابلیت جذب آب توسط خاک شمال و همین طور شیب نسبتاً زیادی که رو به دریا وجود دارد و البته وجود رودخانه‌های طبیعی، آب‌گرفتگی و راه افتادن سیل بسیار عجیب است. اما شهرسازی ما در شمال ایران، جلوی روند طبیعی را سد کرده، حال آن که در شهری مثل بوینس‌آیرس شهرسازی در ادامه طبیعت انجام گرفته است.

خانه‌ها در این شهر عمدتاً شبیه به آپارتمان‌های اروپایی چهار طبقه ساخته شده‌اند. سقف اکثر آنها را شیروانی‌های قرمز رنگ پوشانده. در محله ساحلی بوکا مجموعه‌ای فشرده از خانه‌های رنگین وجود دارد که زمانی حاشیه شهر بوده‌اند و امروز به عنوان یکی از خوش‌رنگ‌ترین مناطق مسکونی بدل به جاذبه گردشگری شده‌اند. آب باران یا مستقیم از طریق آبراهه‌های شیروانی به شبکه فاضلاب شهری هدایت می‌شود یا به خیابان می‌ریزد و در مسیر زهکشی خیابان به شبکه فاضلاب شهری می‌پیوندد.

شانگهای مگر چقدر ظرفیت دارد

شانگهای هنوز به سرانجام خود نرسیده و طرح توسعه آن در میانه راه است، اما همین حالا هم منتقدان زیادی دارد که آن را تجربه‌ای شکست‌خورده می‌دانند؛ البته دور از انصاف است که ویژگی‌ها خاص شانگهای را در نقد این شهر در نظر نگرفت. نزدیک ۲۰میلیون نفر در ۷۵۰ کیلومتر مربع در این شهر زندگی می‌کنند: تراکمی حیرت انگیز. شانگهای بدون برج‌های بلندی که متناسب با زندگی مدرن چینی ساخته شده‌اند، گنجایش این همه جمعیت را ندارد. به هر حال در نقد شهرسازی مدرن امروز شانگهای نمی‌توان منکر شد که نظام شهری نه‌چندان حساب‌شده، به وجود آمدن مشکلات در این شهر از جمله سیل‌های گاه و بی‌گاه و آبگرفتگی‌هایی که معمولاً بعد از بارندگی‌ها اتفاق می‌افتد، تاثیر زیادی داشته‌اند.

شانگهای اگرچه شهری ساحلی است، اما آب و هوای چندان مرطوبی ندارد و آب و هوای آن شبیه به تهران است، منتهی چند درجه خنک‌تر. از میان این شهر رودخانه‌ای بزرگ می‌گذرد که عملاً شهر را به دو بخش قدیمی و جدید تقسیم کرده. در میانه‌های این رودخانه سد شانگهای قرار دارد که با توجه به چشم‌انداز مناسب و معماری قابل توجه نئوکلاسیک اطراف آن و داشتن کافه‌ها و رستوران‌های زیاد، یکی از مناطق مهم گردشگری در شانگهای است.

شانگهای در سال‌های گذشته، هم طراز با دوبی یکی از رویایی‌ترین مناطق جهان برای معماران بین‌المللی بوده. نبود قوانین دست‌وپاگیر در نظام شهرسازی، معمارانی را که نمی‌توانند در اروپا یا امریکا و… معماری خلاقانه‌‌شان را به رخ بکشند، به این شهر کشانده تا رویایی‌ترین برج‌های بلند را در این شهر بسازند. این روند، به‌خصوص در بخش جدید شهر باعث به هم خوردن نظم طبیعی شهر شده و سبب گردیده تا دیواره‌های بلند ساخت دست بشر، خود را به دو طرف رودخانه تحمیل کنند.

رودخانه‌ها بزرگ‌ترین سیستم زهکشی هستند که به دست طبیعت و در طول میلیون‌ها سال ساخته و اصلاح شده اند. از این جهت رودخانه شانگهای برای این شهر نعمتی است که جریان آب را که از رشته کوه‌های شمال میل به دریایی جنوب دارد، به شکل طبیعی و بدون دردسر به دریا می‌رساند.

با توجه به اینکه اختلاف ارتفاع زیادی بین مناطق در شانگهای وجود ندارد، در هنگام بارش برف مشکلات به نسبت شهری مانند تهران کمتر است. با این همه شهروندان شانگهای باید در هنگام برف هم با مشکلات زیادی دست به گریبان شوند. اما نحوه مدیریت خدمات شهری چینی‌ها باعث شده تا این مشکلات به نسبت مشکلات تهران اصلاً دیده نشود. این مساله در مواقع بارندگی‌های شدید هم دیده می‌شود. به رغم آبگرفتگی معابر، آن قدر حضور تجهیزات و نیروهای خدماتی در شهر پررنگ است که بسیاری از مشکلات که ماحصل برنامه‌ریزی نادرست شهری است به چشم نمی‌آید.

بهترین نمونه پاریس

پاریس به خیلی چیزها معروف است. از جمله به شهرسازی و طراحی حساب‌شده‌اش، به شبکه فاضلاب سراسری‌اش، به تفکیک حساب‌شده سبک‌های معماری‌اش، به جاذبه‌های مختلف فرهنگی و هنری و توریستی‌اش، به آب و هوای خاص اروپایی‌اش و باران‌های تند و ناگهانی‌اش. آنهایی که باران‌های ناگهانی پاریس را از نزدیک تجربه کرده‌اند، می‌دانند که اگر این حجم از آب در یک زمان اندک در شهری مثل تهران اتفاق می‌افتاد، چه بلایی بر سر شهر می‌آمد. قطعاً شمال شهر آسیب‌های زیادی می‌دید و مرکز شهر غرق در آب می‌شد و بی‌تردید جنوب شهر را آب به کل با خود می‌برد. اما اوضاع پاریس از جهات مختلفی متفاوت از تهران و شهرهای دیگر است.

به لحاظ طبیعی موقعیت پاریس موقعیت خاصی است. این شهر اگرچه ساحلی نیست، اما فاصله زیادی با سواحل شرقی اقیانوس اطلس ندارد. آب و هوای شهر به شدت متاثر از این وضعیت است. پاریس شهر مسطحی است که ارتفاع چندان زیادی هم ندارد. اختلاف ارتفاع بلندترین نقطه با کوتاه‌ترین نقطه آن کمتر از ۱۰۰ متر است. ارتفاع نقاط پست‌ترین نقطه شهر ۳۴ متر از سطح دریا است. از میان این شهر رودخانه معروف سن می‌گذرد که از آلپ سرچشمه گرفته و پس از فراز و نشیب کوهستانی در سوئیس، در فرانسه آرام می‌گیرد و در پاریس، در آستانه رسیدن به اقیانوس به اوج آرامش می‌رسد.

پاریس بر بستر این طبیعت شکل گرفته و شهرسازی آن هم مطابق با این شرایط از کناره‌های سن به اطراف کشیده شده است. ساختار هندسی خاص شهرسازی آن، منسوب به هوسمان، معمار و شهرساز معروف فرانسوی است که در اواخر قرن هجدهم و اوایل نوزدهم، یکی از پیشروانه‌ترین طرح‌های شهرسازی در دنیا را در پاریس پیاده کرد. این طرح بعدها زمینه‌ساز دانش شهرسازی مدرن در قرن بیستم شد.

یکی از ویژگی‌های پاریس طراحی شبکه فاضلاب این شهر است. شبکه‌ای جامع که پس از حدود ۳۰۰ سال همچنان پاسخگوی نیازهای شهر است. فاضلاب و آبراهه‌های تمام خانه‌ها در پاریس به این شبکه وصل است، سیستم زهکشی همه خیابان‌ها هم متصل به این شبکه است. بنابراین طبیعی است که حتی در شدیدترین بارندگی‌ها پاریس دچار آبگرفتگی نمی‌شود. سن هم، مانند همه رودخانه‌های بزرگی که در جلگه‌های بزرگ جریان دارند، رودخانه‌ای نیست که طغیان کند. بنابراین پیشامد سیل هم در این شهر منتفی است.

در پاریس برف معمولا نمی‌بارد. اگر هم سالی یک بار برفی بیاید، شهر کمتر از یک روز سپیدپوش خواهد بود. سیستم فاضلاب شهر که جزئی از برنامه کلان شهری پاریس است، از به وجود آمدن مشکلات در این مدت جلوگیری می‌کند.

مطلب قبلی

کودکان؛ فراموش شدگان فضای شهری

مطلب بعدی

راهبرد توسعه شهر مبتنی بر توسعه پایدار

ar.basirian

ar.basirian

بدون دیدگاه

ارسال پاسخ

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *